Vi khuẩn gây hại trên cây ăn trái: 5 điều bà con cần biết

Nhắc đến bệnh hại cây ăn trái, nhiều bà con nghĩ ngay đến nấm. Nhưng còn một nhóm tác nhân khác cũng gây thiệt hại lớn mà dễ bị bỏ sót, đó là vi khuẩn. Vi khuẩn rất nhỏ, mắt thường không nhìn thấy, lại lan nhanh sau mưa gió, và nếu xử lý nhầm như dùng thuốc trị nấm thì chẳng những tốn tiền mà bệnh còn nặng thêm. Bài viết này giúp bà con hiểu đúng về vi khuẩn gây hại, biết cách nhận biết và phòng ngừa cho vườn của mình.

1. Vi khuẩn gây hại là gì? Khác nấm thế nào?

Vi khuẩn là những sinh vật đơn bào cực nhỏ, sống trong đất, nước, trên xác bã thực vật, trên bề mặt cây hoặc ngay trong mạch dẫn của cây. Chúng xâm nhập qua khí khổng, lỗ thoáng, vết thương do sâu, gió, cắt tỉa, rồi nhân lên làm cây úng nước, thối nhũn, đốm lá, héo hoặc vàng lá.

Để phân biệt tương đối giữa bệnh do nấm và do vi khuẩn, bà con có thể tham khảo bảng sau:

Dấu hiệuBệnh do nấm (thường gặp)Bệnh do vi khuẩn (thường gặp)
Vết bệnhCó lớp mốc, tơ nấm, bào tử trắng, xám, hồng hoặc đen.Vết úng nước, ướt dầu, sau chuyển nâu hoặc đen, có thể có viền vàng.
MùiThường ít mùi hoặc mùi mốc.Phần thối nhũn thường có mùi hôi, chua.
Dịch tiếtÍt chảy dịch, khô dần.Có thể chảy dịch nhớt, mủ hoặc nhựa.
Tốc độ lanLan theo từng vùng, tương đối chậm hơn.Lan nhanh sau mưa, gió, tưới tràn.
Thuốc trị nấmThường có tác dụng.Thường không có tác dụng hoặc rất kém.

 

Lưu ý: đây chỉ là dấu hiệu tham khảo, vì thực tế nhiều khi nấm và vi khuẩn cùng gây hại một lúc, vết bệnh do vi khuẩn còn dễ bị nấm tấn công thêm. Khi chưa chắc chắn, bà con nên chụp ảnh và hỏi kỹ thuật viên.

2. Một số bệnh do vi khuẩn thường gặp

Dưới đây là những bệnh do vi khuẩn gây ra trên một số cây ăn trái phổ biến:

Cây trồngBệnh thường gặpDấu hiệu nhận biết
Cam, bưởi, quýt (cây có múi)Bệnh loétĐốm nâu nổi gồ ở lá, cành, trái, có viền vàng quanh vết; nặng thì rụng lá, rụng trái, trái xấu mã.
Cây có múiBệnh vàng lá gân xanh (greening)Lá vàng không đều, gân lá còn xanh; lá nhỏ, cứng; trái nhỏ, lệch, hạt lép; cây suy dần.
XoàiBệnh đốm đen vi khuẩnĐốm nhỏ góc cạnh, úng nước, sau chuyển đen ở lá và trái; trái bị nứt, chảy nhựa, giảm giá trị.
Thanh longBệnh thối nhũnVết thối mềm, ướt, chảy dịch, có mùi hôi ở thân, cành, hay xuất hiện sau mưa nhiều hoặc chỗ có vết thương.

 

Riêng bệnh vàng lá gân xanh: vi khuẩn sống trong mạch dẫn của cây, do côn trùng chích hút (rầy chổng cánh) mang đi lây sang cây khác. Bệnh này hiện chưa có thuốc chữa dứt điểm, nên phòng ngừa và phát hiện sớm là quan trọng nhất.

vi khuẩn tạo vết loét ở lá cây cam

Hình 1: bệnh loét do vi khuẩn ở cam

3. Vi khuẩn lây lan bằng cách nào?

  • Mưa gió, nước bắn: giọt nước mưa, nước tưới tràn mang vi khuẩn từ lá bệnh sang lá khỏe.
  • Vết thương trên cây: vết cắt tỉa, vết gió quật, vết sâu đục, vết côn trùng chích là cửa ngõ để vi khuẩn xâm nhập.
  • Dụng cụ cắt tỉa: kéo, dao, cưa dính vi khuẩn sẽ truyền bệnh sang cây khác khi cắt.
  • Côn trùng chích hút: một số loài mang vi khuẩn từ cây bệnh sang cây khỏe.
  • Cây giống, cành ghép mang bệnh: mua cây giống không rõ nguồn gốc dễ đưa bệnh vào vườn.
  • Đất, nước và tàn dư cây bệnh: lá, cành bệnh bỏ lại vườn là nguồn lây cho vụ sau.
  • Người và phương tiện di chuyển: quần áo, giày dép, xe, dụng cụ từ vườn bệnh sang vườn khỏe.

4. Phòng ngừa: làm tốt từ đầu đỡ tốn kém về sau

  • Dùng giống sạch bệnh: chọn cây giống có nguồn gốc rõ ràng, được kiểm tra, không mua cây có dấu hiệu vàng lá, đốm lá.
  • Vệ sinh vườn: thu gom lá, cành, trái bệnh rơi rụng, đem ra khỏi vườn và tiêu hủy, không để tồn lưu trong vườn.
  • Khử trùng dụng cụ: sát trùng kéo, dao sau mỗi cây hoặc ít nhất sau mỗi lần cắt vào chỗ có bệnh.
  • Tỉa tán thông thoáng: tán rậm, ẩm thấp, ít nắng làm vi khuẩn dễ phát triển. Nên tỉa vào ngày nắng ráo, khô thoáng, tránh tỉa lúc mưa.
  • Thoát nước tốt, tưới đúng cách: tránh tưới tràn, tưới phun lên tán lúc chiều tối, vườn đọng nước kéo dài.
  • Bón phân cân đối: dư đạm làm cây ra nhiều đọt non mềm, dễ nhiễm bệnh; nên kết hợp phân hữu cơ, vi lượng để cây khỏe và có sức chống chịu.
  • Quản lý côn trùng chích hút: theo dõi và xử lý kịp thời lúc cây ra đọt, nhất là với bệnh do côn trùng truyền như vàng lá gân xanh.
  • Hạn chế gây vết thương: bảo vệ cây khi làm vườn, xử lý sớm sâu vẽ bùa, sâu đục để không tạo thêm đường xâm nhập.

5. Khi vườn đã có bệnh: nên làm gì?

  1. Xác định đúng bệnh: quan sát kỹ vết bệnh, chụp ảnh, hỏi kỹ thuật viên hoặc cán bộ địa phương, tránh tự ý dùng thuốc trị nấm khi chưa rõ.
  2. Cách ly và loại bỏ phần bệnh: cắt bỏ cành, lá, trái bị bệnh, bỏ vào túi kín mang ra khỏi vườn và tiêu hủy. Với cây bị bệnh nặng không có thuốc chữa như vàng lá gân xanh, cần nhổ bỏ để tránh lây cho cây khác.
  3. Khử trùng dụng cụ và vết cắt: sát trùng kéo, dao trước khi chuyển sang cây khác, xử lý vết cắt để hạn chế lây nhiễm thêm.
  4. Dùng thuốc đúng loại: thuốc đặc trị vi khuẩn (như một số thuốc gốc đồng và các hoạt chất được phép sử dụng) cần dùng đúng đối tượng, đúng liều, đúng thời điểm theo nhãn, nên phun kỹ lên các bộ phận cần bảo vệ, và nên dùng sớm lúc bệnh mới xuất hiện hoặc phòng trước mùa mưa.
  5. Theo dõi sau xử lý: kiểm tra vườn định kỳ, đặc biệt sau mưa, và tiếp tục chăm sóc cho cây phục hồi.

Lưu ý khi dùng thuốc: chỉ dùng thuốc có trong danh mục được phép, tuân thủ liều dùng, thời gian cách ly ghi trên nhãn, mang đồ bảo hộ khi phun, và không trộn nhiều loại thuốc nếu chưa kiểm tra tương thích.

Lời kết

Vi khuẩn gây hại trên cây ăn trái khó thấy nhưng không khó phòng nếu bà con làm đều đặn các việc đơn giản: chọn giống sạch bệnh, giữ vườn sạch và thông thoáng, khử trùng dụng cụ, hạn chế vết thương và theo dõi vườn thường xuyên, nhất là sau mưa. Khi nghi ngờ có bệnh, hãy xác định đúng tác nhân trước khi xử lý để vừa hiệu quả, vừa tiết kiệm chi phí.

Việt Phát agri đồng hành cùng bà con

Nếu vườn của bà con có dấu hiệu nghi do vi khuẩn gây hại, chưa rõ là bệnh gì hoặc nên xử lý thế nào cho phù hợp, hãy liên hệ Việt Phát agri để được kỹ thuật viên hỗ trợ, tư vấn cụ thể cho từng loại cây và giai đoạn sinh trưởng.