Giai đoạn làm đòng – trước khi lúa trổ là một trong những thời điểm quan trọng nhất của vụ lúa. Đây là lúc cây đang hoàn thiện đòng, chuẩn bị bước vào trổ và sau đó chuyển sang giai đoạn thụ phấn, vào hạt và nuôi hạt.
Ở thời điểm này, tình trạng của cây có thể ảnh hưởng trực tiếp đến nhiều yếu tố cấu thành năng suất như:
- Số hạt trên bông.
- Khả năng trổ và thụ phấn.
- Tỷ lệ hạt chắc.
- Khả năng duy trì bộ lá sau trổ.
- Khả năng nuôi hạt.
- Năng suất cuối vụ.
Điều đáng lưu ý là những vấn đề xảy ra ngay trước và trong thời điểm trổ thường khó khắc phục hoàn toàn nếu cây đã bị stress nặng do thiếu nước, mất cân đối dinh dưỡng hoặc sâu bệnh gây hại.
Vì vậy, thay vì chờ đến khi lúa trổ mới xử lý, bà con nên chủ động kiểm tra ruộng từ trước đó.
Trước khi lúa trổ, hãy tập trung vào 5 việc: quản lý nước – cân đối dinh dưỡng – kiểm tra sâu bệnh – bảo vệ lá đòng – xác định đúng thời điểm xử lý.
Nước có vai trò quan trọng đối với sinh trưởng của cây lúa trong giai đoạn làm đòng và trước trổ.
Khi cây đang phát triển đòng, tình trạng thiếu nước kéo dài có thể làm cây bị stress và ảnh hưởng đến quá trình sinh trưởng.
Do đó, một trong những việc đầu tiên cần kiểm tra trước khi lúa trổ là tình trạng nước trong ruộng.
Không nên để ruộng khô kéo dài ngay lúc đòng phát triển mạnh
Nếu ruộng bị thiếu nước trong thời điểm cây có nhu cầu cao, cần có kế hoạch cấp nước phù hợp với điều kiện đất, thời tiết và giai đoạn sinh trưởng.
Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là phải duy trì mực nước thật sâu liên tục.
Quản lý nước tốt là giữ điều kiện ẩm phù hợp cho cây, chứ không phải càng nhiều nước càng tốt.
Bà con nên quan sát thực tế:
- Mặt ruộng.
- Độ ẩm đất.
- Tình trạng sinh trưởng của cây.
- Điều kiện thời tiết.
- Khả năng giữ nước của ruộng.
Đặc biệt, những ruộng có nền đất yếu, cây phát triển quá tốt hoặc tán lá rậm cần được quản lý nước cẩn thận hơn để hạn chế các điều kiện làm tăng nguy cơ đổ ngã.
Nguyên tắc cần nhớ
Trước trổ: không để cây bị stress vì thiếu nước, nhưng cũng không nên quản lý nước theo kiểu giữ nước quá sâu và kéo dài.
Điều chỉnh dinh dưỡng, tránh bón dư đạm
Một sai lầm khá phổ biến trong giai đoạn trước trổ là thấy lúa hơi nhạt màu thì tiếp tục tăng đạm với mong muốn cây xanh hơn và bông lớn hơn.
Tuy nhiên, lúa xanh đậm chưa chắc đồng nghĩa với cây khỏe hoặc năng suất cao.
Bón đạm quá mức có thể làm cây:
- Lá xanh mềm.
- Tán lá rậm.
- Thân yếu hơn.
- Tăng nguy cơ đổ ngã.
- Tạo tán lá ẩm và bí.
- Tăng nguy cơ phát sinh một số đối tượng sâu bệnh trong điều kiện thuận lợi.
Do đó, ở giai đoạn lúa làm đòng – trước khi trổ, cần đánh giá tổng thể tình trạng cây thay vì chỉ nhìn màu lá.
Không phải cứ lúa nhạt màu là phải tăng đạm
Trước khi bổ sung phân, cần xem xét:
- Tuổi lúa.
- Giống lúa.
- Màu lá thực tế.
- Khả năng sinh trưởng của cây.
- Lượng phân đã sử dụng trước đó.
- Mật độ sạ.
- Tình trạng bộ rễ.
- Điều kiện đất và nước.
Nếu cây đang phát triển tốt, lá đòng khỏe và màu lá phù hợp thì không nhất thiết phải cố làm cây xanh đậm hơn.
Dinh dưỡng trước trổ nên hướng đến điều gì?
Mục tiêu quan trọng là cân đối dinh dưỡng, tạo nền cây ổn định để:
- Đòng phát triển tốt.
- Cây duy trì sức sinh trưởng.
- Lá đòng hoạt động tốt.
- Thân cây có khả năng chống chịu tốt hơn.
- Tạo nền thuận lợi cho quá trình nuôi hạt sau trổ.
Không nên chạy theo màu lá mà bỏ qua sức cây và cân đối dinh dưỡng.
Kiểm tra sâu bệnh trước khi lúa bước vào trổ
Giai đoạn trước trổ cũng là thời điểm cần tăng cường kiểm tra đồng ruộng.
Không nên chỉ đứng ngoài bờ quan sát màu sắc chung của ruộng. Bà con nên đi vào bên trong và kiểm tra nhiều vị trí khác nhau.
Một số đối tượng cần lưu ý gồm:
- Sâu cuốn lá.
- Rầy.
- Đạo ôn lá.
- Khô vằn.
- Đạo ôn cổ bông ở những ruộng có nguy cơ.
- Một số bệnh trên bông và hạt khi thời tiết mưa ẩm kéo dài.
Những ruộng nào cần đặc biệt chú ý?
Cần tăng cường kiểm tra đối với những ruộng:
- Sạ dày.
- Tán lá quá rậm.
- Bón nhiều đạm.
- Đã từng xuất hiện bệnh trước đó.
- Có tiền sử đạo ôn hoặc bệnh trên bông.
- Gặp mưa ẩm kéo dài.
- Có điều kiện đồng ruộng thông thoáng kém.
Kiểm tra ruộng như thế nào?
Có thể chia ruộng thành nhiều điểm kiểm tra thay vì chỉ quan sát một vị trí.
Tại mỗi điểm, kiểm tra:
Lá → thân → bẹ → đòng → tình trạng sâu bệnh → điều kiện ẩm trong tán lá.
Cách kiểm tra này giúp phát hiện vấn đề sớm hơn và tránh tình trạng đến khi bệnh phát triển mạnh mới bắt đầu xử lý.
Quan trọng: xử lý đúng đối tượng
Không phải cứ gần trổ là phải phun thật nhiều loại thuốc.
Việc lựa chọn biện pháp bảo vệ thực vật cần dựa trên:
Đối tượng gây hại + mức độ nguy cơ + giai đoạn lúa + điều kiện thời tiết + hướng dẫn trên nhãn sản phẩm.
Xử lý đúng đối tượng và đúng thời điểm quan trọng hơn việc phun nhiều loại thuốc cùng lúc.
Bảo vệ lá đòng – nguồn quan trọng cho quá trình nuôi hạt
Nếu muốn nuôi hạt tốt sau trổ, trước hết cần giữ được bộ lá khỏe.
Trong đó, lá đòng và các lá phía trên có vai trò quan trọng trong quá trình quang hợp của cây.
Khi bộ lá bị tổn thương bởi sâu bệnh hoặc các yếu tố bất lợi, khả năng duy trì hoạt động quang hợp của cây có thể bị ảnh hưởng.
Một số vấn đề cần chú ý:
- Sâu cuốn lá gây tổn thương lá.
- Bệnh làm giảm diện tích lá khỏe.
- Lá bị vàng sớm.
- Cháy lá do điều kiện bất lợi hoặc sử dụng sản phẩm không phù hợp.
- Tán lá quá rậm, thiếu thông thoáng.
Không phải lá càng xanh đậm càng tốt
Một bộ lá khỏe không nhất thiết phải có màu xanh đậm bất thường.
Điều quan trọng hơn là:
- Lá khỏe.
- Lá không bị tổn thương nghiêm trọng.
- Khả năng quang hợp được duy trì.
- Cây sinh trưởng cân đối.
- Lá đòng được bảo vệ trong giai đoạn quan trọng.
Do đó, trước khi lúa trổ, cần hạn chế những tác động có thể gây tổn thương không cần thiết cho bộ lá.
Đặc biệt, khi sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hoặc phân bón lá, cần tuân thủ đúng hướng dẫn về nồng độ, liều lượng, thời điểm và điều kiện sử dụng.
Muốn nuôi hạt tốt, trước hết phải giữ được bộ lá khỏe.
Chọn đúng thời điểm xử lý trước khi lúa trổ
Đây là một trong những vấn đề cần được đặc biệt chú ý.
Với những đối tượng gây hại có khả năng ảnh hưởng đến bông, cổ bông hoặc hạt, không nên đợi đến khi bệnh phát triển nặng mới bắt đầu tìm cách xử lý.
Tuy nhiên, cũng không nên phun thuốc theo một lịch cố định mà không kiểm tra ruộng.
Thời điểm xử lý phụ thuộc vào những yếu tố nào?
Cần xem xét đồng thời:
- Giai đoạn sinh trưởng của cây.
- Tình hình sâu bệnh thực tế.
- Điều kiện thời tiết.
- Mật độ và tình trạng ruộng.
- Tiền sử sâu bệnh của ruộng.
- Khuyến cáo trên nhãn thuốc.
Đặc biệt, với những ruộng có nguy cơ cao, việc theo dõi từ trước trổ giúp người trồng chủ động hơn trong việc lựa chọn biện pháp bảo vệ cây.
4 sai lầm cần tránh trước trổ
Phun quá sớm
Nếu xử lý quá sớm, hiệu quả bảo vệ có thể không còn phù hợp với thời điểm cây bước vào giai đoạn nguy cơ cao.
Phun quá trễ
Khi sâu bệnh đã phát triển mạnh hoặc gây tổn thương đáng kể, việc kiểm soát thường khó khăn hơn.
Pha quá nhiều sản phẩm
Việc phối hợp nhiều sản phẩm trong một lần phun không đồng nghĩa với hiệu quả cao hơn. Ngược lại, có thể làm tăng nguy cơ tương tác không mong muốn hoặc gây stress cho cây nếu sử dụng không đúng.
Chỉ phun theo lịch
Mỗi ruộng có điều kiện khác nhau.
Vì vậy:
Lịch phun chỉ là tham khảo; tình trạng thực tế của ruộng và nguy cơ sâu bệnh mới là cơ sở quan trọng để quyết định.
Trước khi lúa trổ cần kiểm tra gì?
Trước khi lúa bước vào trổ, bà con có thể sử dụng checklist đơn giản sau:
5 điểm cần kiểm tra trước trổ
Nước ruộng có ổn định không?
Không để cây bị stress do thiếu nước kéo dài, đồng thời tránh quản lý nước quá sâu và liên tục.
Dinh dưỡng có cân đối không?
Không vội tăng đạm chỉ vì thấy lá hơi nhạt màu.
Ruộng có sâu bệnh không?
Kiểm tra trực tiếp nhiều vị trí, đặc biệt trên những ruộng sạ dày, dư đạm hoặc có tiền sử bệnh.
Lá đòng có khỏe không?
Kiểm tra sâu cuốn lá, bệnh lá và các dấu hiệu tổn thương trên bộ lá phía trên.
Có cần xử lý nguy cơ bệnh trước trổ không?
Đánh giá dựa trên giai đoạn lúa, thời tiết, lịch sử ruộng và tình hình sâu bệnh thực tế.
Từ trước trổ đến sau trổ: Đừng bỏ quên khả năng nuôi hạt
Nhiều người tập trung chăm sóc cây rất kỹ trước trổ nhưng lại ít quan tâm đến giai đoạn sau trổ.
Thực tế, sau khi lúa trổ, cây tiếp tục trải qua quá trình thụ phấn, hình thành hạt, vào chắc và tích lũy vật chất vào hạt.
Vì vậy, việc chuẩn bị cây trước trổ cần hướng đến một mục tiêu lớn hơn:
Giúp cây bước vào giai đoạn trổ với nền sinh trưởng ổn định và bộ lá khỏe.
Khi đó, sau trổ cần tiếp tục theo dõi:
- Khả năng giữ lá.
- Tình trạng sâu bệnh.
- Nước.
- Dinh dưỡng.
- Tình trạng hạt.
- Khả năng vào chắc.
Đây là cách quản lý liên tục thay vì xem thời điểm trổ như một mốc kết thúc chăm sóc.
Những sai lầm khiến năng suất cuối vụ bị ảnh hưởng
Một số sai lầm tưởng như nhỏ nhưng có thể ảnh hưởng đến hiệu quả chăm sóc lúa trước trổ.
Chỉ nhìn màu lá
Lá xanh chưa chắc cây khỏe. Cần đánh giá cả thân, rễ, đòng, nước và tình trạng sâu bệnh.
Thúc đạm quá mức
Không phải càng nhiều đạm thì bông càng tốt.
Không kiểm tra ruộng
Chỉ quan sát từ ngoài bờ có thể bỏ sót sâu bệnh đang phát sinh bên trong tán lá.
Chờ bệnh nặng mới xử lý
Khi bệnh đã phát triển mạnh, khả năng bảo vệ bộ lá và bông thường khó hơn.
Phun thuốc theo lịch cứng
Điều kiện thời tiết và tình trạng sâu bệnh của từng ruộng khác nhau, vì vậy cần đánh giá thực tế.
Phối hợp quá nhiều sản phẩm
Phối trộn không hợp lý có thể làm tăng rủi ro cho cây mà chưa chắc tăng hiệu quả.
Trước khi lúa trổ, hãy ưu tiên ổn định cây – giữ lá – bảo vệ bông
Giai đoạn trước khi lúa trổ là thời điểm quan trọng để chuẩn bị cho quá trình trổ, thụ phấn và nuôi hạt.
Thay vì can thiệp quá nhiều, bà con nên tập trung vào 5 việc cốt lõi:
Một là, quản lý nước ổn định.
Hai là, cân đối dinh dưỡng và tránh dư đạm.
Ba là, kiểm tra sâu bệnh thường xuyên.
Bốn là, bảo vệ lá đòng và bộ lá phía trên.
Năm là, xác định đúng thời điểm xử lý dựa trên tình hình thực tế.
Một ruộng lúa bước vào trổ với cây khỏe, nước phù hợp, dinh dưỡng cân đối, bộ lá được bảo vệ và sâu bệnh được kiểm soát hợp lý sẽ có nền tảng tốt hơn để hình thành hạt chắc và duy trì khả năng nuôi hạt đến cuối vụ.
Chăm lúa trước trổ không phải là làm thật nhiều, mà là làm đúng việc, đúng thời điểm và đúng nhu cầu của ruộng.
